Að hjálpa sér sjálfur á barnum
Ég veit um veitingastað sem fær sitt á hvað mjög góða dóma og mjög slæma. Ég fer þarna öðru hvoru og sé dagamunun á þjónustunni og matnum, eftir því hver er á vakt. Stundum er kaffið bragðvont því það hefur staðið í könnunni, stundum á eftir að hella uppá. Stundum eru klósettin tandurhrein, og stundum grútskítug.
Þetta er synd því eigandinn er listakokkur og meðan hann sá einn um allt, gekk vel. Þegar staðurinn varð vinsælli og hann þurfti aðstoð kom stjórnleysið í ljós. Starfsfólkið reddar hlutunum eftir bestu getu, það fer jafnvel á veitingastaðinn við hliðina til að redda brauði -- en það hjálpar sér líka sjálft með sérríflöskur og bjóra af barnum. "No one goes there anymore, it's too crowded" sagði Yogi Berra um einhvern stað, hann hefði getað átt við þennan.
Þarna vantar ákveðið skrifræði. Hjá McDonald's virðist einu gilda hver er á vakt, hamborgararnir eru eins og klósettin eru hrein þökk sé reglubók sem er fylgt út í æsar.
Þegar við hjónin fluttum til Bandaríkjanna hélt ég að þar yrði frelsi á öllum sviðum. Ég var fljótur að komast að öðru. Sekt fyrir hraðakstur var himinhá, ég gat ekki lagt ólöglega því ég var samstundis sektaður, og skólinn minn var með stífar reglur. Fyrstu tvær reglurnar sem ég lærði voru: "What part of NO don't you understand" og "Lack of planning on your part does not justify an emergency on my part". Reglurnar vöndust bara vel. Ég fékk „stjórnleysissjokk" þegar ég flutti heim.
Dani sagði eitt sinn við mig: „Þið Íslendingar eruð Afríkubúar norðursins" og átti þá við stjórnleysið. Mér fannst þetta ómaklegt en hef ekki gleymt þessari athugasemd. Þurfum við að læra að setja reglur og fylgja þeim? Þarf „skrifræði" alltaf að vera blótsyrði?
Við byrjum á einhverju en ætlum að skrifa reglurnar seinna eða fylgjum þeim ekki. Þetta virðist hafa verið gert með einkavæðingu bankanna og þar virðist „starfsfólkið hafa hjálpað sér sjálft á barnum".
Þegar ég hef skrifað tölvukerfi fór útkoman mjög mikið eftir kúnnanum. Ef hann vissi ekki hvað hann vildi varð kerfið lélegt þrátt fyrir góðan vilja af minni hálfu. Íslendingar þurfa að vita hvað þeir vilja og setja sér grunnreglur og það er ekki víst að gömlu flokkarnir og skotgrafirnar í kringum þá geti hjálpað þar.
Við þurfum að hugsa um málefni en ekki menn. Ferla en ekki foringja. Gerum landið að „veitingastað sem þarf ekki svona mikla listakokka". Helmingur Íslendinga er yfir meðalgreind, við ráðum við verkefnið.
Kári Harðarson er aðjúnkt við tölvunarfræðideild Háskólans í Reykjavík.
Þessi grein birtist í Viðskiptablaðinu í dag.
