Skynsemi og hagsmunir fremur en tilfinningar og ásakanir

Skynsemi og hagsmunir fremur en tilfinningar og ásakanir

Deila íslenskra og breskra stjórnvalda vegna Icesave-reikninganna er eitt þeirra stóru og mikilvægu mála sem hafa færst frá forsíðum inn á innsíður dagblaðanna undanfarnar vikur án þess að upplýsingar liggi fyrir um mögulega lausn eða ferli. Á meðan verða íslensk fyrirtæki fyrir miklum skaða daglega, þrátt fyrir frábært starf sendiráðsins í London og utanríkisráðuneytisins. Skaðinn er ekki takmarkaður við Bretland. London er fjármálahöfuðborg heimsins og þess vegna gætir áhrifa vegna erfiðleikanna þar á viðskipti og millifærslur við aðra heimshluta.  Ímynd Íslands hefur einnig borið hnekki og það hefur áhrif á framtíðarmöguleika fyrirtækja og einstaklinga, ef ekkert er að gert.

Atburðaráðs núllsummusamningaviðræðna
Atburðarásin í þessari deilu er klassísk fyrir núllsummu samningaviðræður, þar sem skynjun viðsemjenda er að ef annar hagnist þá tapi hinn og öfugt. Tilfinningarnar bera rökhyggju ofurliði og ásakanir ganga á víxl. Ósanngjarnar yfirlýsingar og hegðun Breta kallar á samsvarandi viðbrögð frá Íslendingum. Þeim sem er hrint, hrinda á móti og hvor um sig skapar sér samningssvigrúm með sterkri afstöðu og kröfum.  Hvor um sig telur sig vera handhafa sannleikans og sanngirninnar. Hvorugur gefur eftir, þar sem skynjunin er sú að eftirgjöf skapi tap. Við það bætist að í þessum kringumstæðum þá ofmeta báðir aðilar líkur á „sigri“ og á því að þriðji aðili – t.d. dómstólar – muni úrskurða þeim í hag. Á sama tíma magnast sú skynjun að við höfum tapað svo miklu nú þegar (sokkinn kostnaður), að áhættan af því að halda deilunum áfram og fara í hart sé minni en hún raunverulega er.

Dómstólaleiðin
Það er dapurlegt að vera komin í þessa stöðu. Allir geta verið sammála um ömurleika þess að almenningur standi í ábyrgðum fyrir Icesave-reikningunum og ófyrirgefanlegar aðgerða breskra stjórnvalda gagnvart íslenskum fyrirtækjum og Íslendingum gera stöðuna enn þungbærari.  Við getum bent á Breta, stjórnendur Landsbankans, Fjármálaeftirlit, EES-samninginn eða ríkisstjórn í leit að sökudólgi. Við komumst hins vegar ekki hjá því að horfast í augu við vandann og taka á honum. Blómavasinn er brotinn, hver sem það var sem rak sig í borðið. Sú hugmynd að Ísland geti gengið frá ábyrgðum sínum gagnvart Icesave-reikningunum er álíka raunsæ og sú hugmynd sem nú gengur sem eldur í sinu um netheima að Íslendingar eigi að sleppa því að borga skuldir sínar í bönkunum.  Svokölluð lagaleg lausn deilunnar, sem felur í sér að við sleppum með að greiða úr tryggingasjóði, kann að vera pólitískt freistandi, ekki síst vegna harkalegra aðgerða Breta, en við verðum að leggja tilfinningarnar til hliðar og taka raunhæfar ákvarðanir með hagsmuni þjóðarinnar í huga. Það er í besta falli langsótt að ætla að við getum sloppið með að greiða úr tryggingasjóði. Jafnvel þó að það væri lagalega mögulegt – sem erfitt er að sjá – þá gæti sá lagalegi sigur orðið dýrkeyptur. Endurreisn efnhagslífsins er illmöguleg án þess að lending náist í þessu máli fljótt og vel.

Samningaleiðin
Hagsmunum Íslands er best borgið með því að ljúka málinu sem fyrst á sanngjarnan hátt. Hver dagur sem líður án þess að samkomulag náist við Breta er Íslendingum dýr en kostar Breta lítið eða ekkert. Pressan er á okkur. Við þurfum þess vegna samtímis að leitast við að skapa pressu á Breta, meðal annars með liðsinni Norðurlandanna, og setja athygli á sameiginlega framtíðarhagsmuni fremur en það sem miður fór í fortíðinni. Það er erfitt fyrir einhvern sem stendur fyrir utan hringiðu samningaviðræðnanna að meta aðstæður, en ein möguleið leið er að nýta samkomulag Íslands og Hollands sem fyrirmynd að lausn sem allir aðilar geti lifað við. Íslendingar og Hollendingar hafa samkvæmt fréttum sett stafi á samkomulagið en það hefur ekki verið undirritað. Hitinn í sparifjáreigendum í Hollandi er engu minni en í Bretlandi. Hollensk stjórnvöld hafa hins vegar talað gegn æsingaröddum og lagt áherslu á að ljúka málinu sem fyrst á sanngjarnan hátt og án óþarfa átaka. Ef gengið er frá samningi við Holland strax má nýta  hann til að setja pressu á Breta að ganga frá samskonar samkomulagi. Þegar samkomulag næst við Hollendinga og Breta þá er sjálfsagt að nýta tækifærið til að horfa fram á við og semja um gagnkvæma aðstoð við endurreisn viðskiptatengsla og uppbyggingu ímyndar. Best væri ef niðurstaðan yrði sú að bresk, íslensk og hollensk stjórnvöld áttuðu sig á því að þau hafa sameiginlega hagsmuni af því að hjálpast að.

Aðalsteinn Leifsson er lektor í viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík.