Framtíðarsýn

Framtíðarsýn er til lítils við lausn yfirstandandi vanda ef það skortir staðfastar skammtímaaðgerðir til að eiga við brýnustu úrlausnarefni dagsins. Að sama skapi þá eru skammtímaaðgerðir til lítils ef það skortir sýn á hvernig byggja megi upp sterkari stöðu til framtíðar. Með þessu er ekki gert lítið úr þeim gríðarlegu verkefnum sem eiga hug okkar allan næstu vikur og mánuði. Þvert á móti. Hins vegar þurfum við að finna logn í miðju stormsins til þess að setja fram lausnir sem byggja brýr inn í lygnari framtíð.

Tvær leiðir
Í umræðum um viðbrögð við því fjárhagslega fárviðri sem nú gengur yfir heimsbyggðina skiptast menn í grundvallaratriðum í tvo flokka.  Annars vegar þá sem vilja draga sig inn í skelina, treysta á hefðbundnar atvinnugreinar og draga úr umsvifum erlendis. Rætt er um að við eigum að minnka stórlega umsvif íslenskra fyrirtækja á erlendri grund, auka við þorskkvóta og byggja álver. Í fréttum RÚV á þriðjudagskvöld var rætt um að Ísland væri sjálfbært í fæðuframleiðslu (sic!) Hættan er sú að hér verði takmarkaður vöxtur, takmörkuð tækifæri fyrir vel menntað fólk og að við borðum útsæðið með ofnýtingu náttúruauðlinda. Hins vegar eru þeir sem vilja bregðast við vandanum með auknu samstarfi við aðrar þjóðir, með inngöngu í Evrópusambandið (ESB) og upptöku evru og setja þannig sterkari stoðir undir uppbyggingu þjónustugreina og alþjóðlega starfsemi íslenskra fyrirtækja.

Stöðugleiki
Framtíðarsýn íslenskts efnhagslífs hlýtur að byggja á nýju hugarfari og nýjum lausnum, því við getum ekki leyst vanda með sama hugarfari og við sköpum hann.  Vandinn sem einstaklingar og fyrirtæki standa frammi fyrir er vissulega magnaður af því fjárhagslega fárviðri sem við göngum í gegnum en að stórum hluta er hann heimatilbúinn. Þeir háu vextir sem nú sliga fyrirtæki og fjölskyldur eru að miklu leyti heimatilbúnir rétt eins og þær hrikalegu og ófyrirsjáanlegu sveiflur sem við höfum upplifað undanfarið í gengi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Með inngöngu í Evrópusambandið (ESB) og upptöku evru hverfa gengissveiflur og vextir lækka. Að auki hverfur viðskiptakostnaður vegna gjaldmiðils, viðskipti við evrusvæðið og þar með landsframleiðsla eykst og Seðlabanki Íslands fær traustan bakhjarl – jafnvel þó að við verðum enn sem áður að bera meginábyrgð á okkar fyrirtækjum sjálf. Vissulega koma til nýjar áskoranir og í þeim óhjákvæmilegu hagsveiflum sem við munum upplifa í framtíðinni mun reyna á sveigjanleika vinnumarkaðar og aðlögunarhæfni atvinnugreina, þar sem ekki verður hægt að fella gengi. En þeir erfiðleikar og áskoranir blikna í samanburði við það rekstrarumhverfi sem íslensk fyrirtæki lifa við í dag.

Leiðin er opin
Íslandi er frjálst að ganga í Evrópusambandið og ESB ber skylda til að taka við umsókn frá Íslendingum, samkvæmt 49. grein stofnsáttmála ESB. Olli Rehn, framkvæmdastjóri stækkunarmála í ESB, hefur tekið af öll tvímæli um það að umsókn frá Íslandi muni fá jákvæð viðbrögð, þrátt fyrir erfiðleika ESB við löggildingu Lissabon sáttmálans. Ef umsókn berst á næstunni verði stefnt að því að Ísland fái aðild 1. janúar 2010. Bent hefur verið á að aðild að ESB fylgi ekki sjálfkrafa aðild að EMU og evrunni. Þetta er hárrétt. Hins vegar getur Ísland fengið aðild að EMR II (Exchange Rate Mechanism II) einum til þremur mánuðum eftir aðild að ESB, eða 1. febrúar – 1. april 2010. ERM II felur í sér að gengi íslensku krónunnar gagnvart evrunni er læst með vikmörkum sem eru ekki hærri en 15% en geta verið lægri. Seðlabanki Evrópu tryggir þetta gengi og því skapast þegar stöðugleiki. Eftir tveggja ára veru í ERM II má síðan – að uppfylltum Maastricht skilyrðunum um opinber fjármál – taka upp evrumynt og seðla. Þannig gæti Ísland verið fullgildur aðili að EMU og evru 1. janúar 2013.

Aðalsteinn Leifsson er lektor í viðskiptadeild Háskólans í Reykjavík.