Skýrari sýn á andlega heilsu barna og unglinga sem eru einhverf, með ADHD eða einhverf með ADHD

Ný rannsókn sem birtist í læknisfræðitímaritinu The Lancet Child & Adolescent Health er ein sú yfirgripsmesta hingað til þar sem andleg heilsa barna og unglinga án þroskahömlunar á aldrinum 7 til 18 ára á Íslandi sem eru einhverf, með ADHD eða bæði, er könnuð.

Rannsóknin er samstarfsverkefni Kristínar Rósar Sigurðardóttur, sálfræðings á Geðheilsumiðstöð barna og Dagmarar Kristínar Hannesardóttur, lektors við Sálfræðideild Háskóla Íslands, Berglindar Hauksdóttur, sálfræðings hjá Barna- og fjölskyldustofu, Thomas Ollendick, prófessors í Virginia Tech, Katrínar Davíðsdóttur, barnalæknis hjá Geðheilsumiðstöð barna og Þórhildar Halldórsdóttur, dósents við Sálfræðideild Háskólans í Reykjavík. Hún byggir á gögnum frá yfir 2000 börnum og unglingum sem fengu greiningu á taugaþroskafjölbreytileika í gegnum miðlægt og staðlað klínískt greiningarferli á Þroska- og hegðunarstöð Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins (nú Geðheilsumiðstöð barna). Þar fór fram ítarlegt mat af hálfu sérfræðinga við mat á taugaþroskafjölbreytileika og geðrænar áskoranir, ásamt mati foreldra og kennara á tilfinninga- og hegðunarerfiðleikum.

Helstu niðurstöður eru þær að um það bil 1,5% barna og unglinga án þroskahömlunar á aldrinum 7 til 18 ára eru einhverf og 4,5% með ADHD. Af þeim sem voru einhverf reyndust um tvö af hverju þremur einnig með ADHD, sem undirstrikar hve algengt það er að þessi taugafjölbreytni fari saman – og hve mikilvægt er að veita hópnum viðeigandi stuðning. Kvíði og kækjaraskanir voru algengari meðal allra taugafjölbreyttra hópa samanborið við börn og unglinga án einhverfu og ADHD. Hins vegar voru aðrar geðrænar áskoranir, svo sem þunglyndi og áráttu- og þráhyggjuröskun (OCD), af svipuðum tíðnitölum hjá öllum hópum. Matið á tilfinninga- og hegðunarerfiðleikum sýndi að tilfinningalegir erfiðleikar voru algengari meðal einhverfra barna og unglinga (með eða án ADHD), en hegðunarerfiðleikar voru algengari meðal þeirra sem voru með ADHD, hvort sem þau voru einnig einhverf eða ekki.

Af hverju skiptir þessi rannsókn máli?

Flestar fyrri rannsóknir hafa verið gerðar meðal einhverfra barna með og án þroskahömlunar eða notast við ónákvæmt greiningarferli. Í þessari rannsókn var í fyrsta sinn notast við staðlað, ítarlegt greiningarferli í þýðisúrtaki á landsvísu, sem veitir skýrari sýn á heilsufarslegar þarfir barna og unglinga sem eru með greiningar á taugaþroskafjölbreytileika án þroskahömlunar.

Rannsóknin fyllir einnig mikilvægt skarð í fyrri þekkingu. Fram til 2013 gátu einhverfa og ADHD ekki farið saman samkvæmt greiningarkerfum, sem þýðir að mörg börn og unglingar með báðar birtingamyndir hafa mögulega verið vangreind eða ekki fengið viðeigandi stuðning. Með því að skoða bæði sameiginlega og sértæka eiginleika í líðan hjá þessum hópum er lagður grunnur sem undirstrikar mikilvægi einstaklingsmiðaðrar nálgunar í skóla, heilbrigðisþjónustu og samfélagsstuðningi.